جليل عرفان منش

65

جغرافياى تاريخى هجرت امام رضا ( ع ) از مدينه تا مرو ( فارسي )

شاخراسون در دزفول نيز بر اساس نقل صاحب تذكرة الاخبار و مجمع الابرار كه مىگويد : « قدمگاه و يا نظرگاه يا مقام توقف يكى از ائمهء معصومين يا اولاد عظام يكى از ايشان مىباشد » با ابهام روبرو است و دربارهء بقعه‌اى كه به همين نام در شوشتر است منابع محلّى اطلاعات ارزشمندى در اختيار ما قرار نمىدهند . قطع نظر از صحت و ميزان اعتبار قدمگاهها و يا نظرگاههاى امام على بن موسى الرضا عليه السّلام در شوشتر و دزفول اگر مسير حضرت عليه السّلام را از اين دو شهر اخير مرور كنيم ، حضرت رضا عليه السّلام مىبايست از راه واسط به سمت اهواز عزيمت كرده باشد ، زيرا دزفول و شوشتر در مسير اين راه واقع شده‌اند . متون و نقشه‌هاى جغرافيدانان مسلمان قرون اوّليهء اسلام ، راه واسط به اهواز را كه همان راه بغداد به اهواز است ذكر كرده‌اند . اصطخرى در سال ( 340 ه . ق ) راه واسط به ارغان ( ارگان - بهبهان ) را كه راه بغداد به شيراز است چنين توصيف مىكند : واسط به « عمل » و از آنجا به « طيب » يك مرحله ، از آنجا به « قرقوب » يك مرحله ، از قرقوب به « سوس » « 91 » يك مرحله ، از سوس به « گنديساپور » « 92 » و از آنجا به « شوشتر » يك مرحله ، و از شوشتر به لشكر ( عسكر مكرم ) يك مرحله ، از آنجا به « رامهرمز » سه مرحله ، از رامهرمز به « سنبيل » دو مرحله ، و از آنجا به « ارغان » يك مرحله . اصطخرى مىافزايد از واسط به لشكر راه كوتاهترى نيز وجود دارد كه از شوشتر نمىگذرد . « 93 » ابن حوقل نيز در سال ( 367 ه ق ) مىنويسد : از خوزستان تا عراق دو راه عمده است ، يكى به بصره « 94 » و از آنجا به بغداد ، و ديگرى به واسط و از آنجا به بغداد ، . . . امّا راه واسط به بغداد بدين شرح است : واسط به طيب و از آنجا به قرقوب ،

--> ( 91 ) - سوس همان شهر قديمى شوش است . ( 92 ) - گنديساپور ، همان شهر قديمى جندىشاپور است ، جندىشاپور در هشت فرسخى شمال باخترى شوشتر سر راه دزفول ، جايى كه امروزه « شاه‌آباد » نام دارد قرار داشته كه هم اكنون نيز باقىماندهء خرابه‌هاى آن وجود دارد . ن . ك . به : لسترنج ، جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 256 . ( 93 ) - اصطخرى ، مسالك الممالك ، ص 94 . ( 94 ) - راه « بصره » را در راه بصره به سوق الاهواز شرح داديم .